ساعت و تقویم ایران

در میان چهره‌های تاریخی ایران پس از اسلام، رادمان پورماهک، مشهور به یعقوب لیث صفاری، جایگاهی ویژه دارد؛ مردی از سیستان که نه تنها با قدرت نظامی خود حکومتی مستقل بنیان گذاشت، بلکه در تاریخ فرهنگ ایران نیز به عنوان یکی از نمادهای بازگشت زبان فارسی به جایگاه رسمی و ادبی شناخته می‌شود.

رادمان پورماهک، که در منابع تاریخی بیشتر با نام یعقوب لیث صفاری شناخته می‌شود، بنیان‌گذار سلسله صفاریان بود. او برخلاف بسیاری از فرمانروایان زمان خود، توجه ویژه‌ای به زبان مردم ایران داشت و دوران حکومتش یکی از دوره‌های مهم در تقویت دوباره زبان فارسی پس از ورود اسلام به ایران به شمار می‌آید.

در روایت مشهور تاریخ سیستان آمده است که پس از یکی از پیروزی‌های یعقوب، شاعران در ستایش او اشعاری به زبان عربی سرودند. هنگامی که این اشعار برای او خوانده شد، چون یعقوب با زبان عربی آشنایی کافی نداشت، معنای آن را از حاضران پرسید. پس از آنکه دریافت این اشعار را نمی‌فهمد، جمله‌ای گفت که قرن‌ها در تاریخ ادبیات فارسی ماندگار شد:

«چیزی که من اندر نیابم، چرا باید گفت؟»

این جمله کوتاه، تنها بیانگر ناآشنایی رادمان پورماهک با زبان عربی نبود؛ بلکه دیدگاهی عمیق درباره مفهوم زبان و ارتباط انسانی در خود داشت. از نگاه او، سخن زمانی ارزشمند است که میان گوینده و شنونده ارتباط برقرار کند و مخاطب بتواند معنا و مفهوم آن را دریافت کند. سخنی که از فهم مردم دور باشد، حتی اگر زیبا و پرآرایه باشد، هدف اصلی زبان یعنی انتقال معنا را از دست می‌دهد.

پس از این ماجرا، محمد بن وصیف سگزی، دبیر و شاعر دربار یعقوب، به زبان فارسی شعر سرود و این رویداد در بسیاری از منابع به عنوان یکی از نشانه‌های آغاز دوره تازه‌ای در ادبیات فارسی شناخته شده است؛ دوره‌ای که در نهایت با ظهور بزرگانی چون فردوسی به اوج خود رسید.

البته پژوهشگران امروز تأکید می‌کنند که برخی جزئیات این روایت، مانند اینکه نخستین شعر فارسی پس از اسلام دقیقاً در همین واقعه سروده شده باشد، محل بحث تاریخی است؛ اما اهمیت نمادین این داستان در تاریخ فرهنگ ایران همچنان پابرجاست.

رادمان پورماهک با یک جمله ساده، یکی از مهم‌ترین اصول ارتباط انسانی را بیان کرد:

سخن برای فهمیده شدن است، نه فقط برای گفته شدن.

ویدئوی این نوشتار گفتاری از  بنفشه طاهریان از پادکست چای با بنفشه در مورد یعقوب لیث صفاری است.